Saunanın Tarihçesi…

Saunanın bir Fin-Sami kelimesidir. 6000 yıllık bir geçmiÅŸi olduÄŸuna inanılmaktadır. Tarihsel veriler saunanın diÄŸer insanlar tarafından fark edilmesini şöyle açıklamaktadır; MÖ ilk yüzyılın sonlarında Finlandiyalılar Orta Avrupa ile ipek ticareti yapmaya baÅŸlamışlardır. Böylece Fin kültürü de açığa çıkmıştır. Sauna banyosu bir ter banyosudur. Bir ateÅŸ kaynağıyla ısıtılan taÅŸlar ve küçük bir odanın bu taÅŸlarla ısıtılması prensibine dayanır. Dünyanın baÅŸka yerlerinde de ter odaları görülmüştür. Amerika yerlilerinin Sweat Lodges denilen ter çadırları, Roma hamamları, Türk hamamları, Japon Furo ları, Ä°sveç Bastu su, Rus Banja ve Meksikan Temescalları buna örnektir. Ä°lk önce hangisinin ortaya çıktığı konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Kültürlere göre ufak farklılıklar içeren ter banyosu prensibi konusunda antropolojistler arasında görüş ayrılıkları vardır. Finlilere göre hepsinin kaynağı saunadır. Amerikan bilimadamlarına göre de ter banyosunun kaynağı Amerika dır. TaÅŸ Çağı zamanlarında Amerikan yerlilerinin Bering BoÄŸazı nı geçerek Asya daki yaÅŸamı oluÅŸturduÄŸuna inanmaktadırlar. Daha sonra Asya’dan Avrupa’ya göç yaÅŸanmış ve deÄŸiÅŸik ırklar oluÅŸmuÅŸtur. Buna göre ter odaları kültürü de Amerika dan yayılmıştır. DediÄŸim gibi bunun kesin bir kanıtı yoktur.
1500′lü yıllarda Klaus Magnus şöyle yazmıştır: Banyo kullanımı dünyanın hiçbir yerinde, Kuzey topraklarında olduÄŸu kadar önemli olmamıştır. KiÅŸisel ve halka açık banyolar iyi donanımlıdır. Önemli kiÅŸilerin banyolarında taze ve temiz sular bulunur, etrafı özenli bahçeler ve çiçeklerle bezenmiÅŸtir. Kasaba ve köylerde nüfusa orantılı halka açık banyolar vardır.
Yüzyıllardır düzenli kullanımı sonucu saunalar manevi bir kimlik kazanmışlar. Şu sözler bugün halen Finlandiyalılar tarafından bilinmektedir; Jokaisen on kayttaydyttava saunaa samalla tavalla kuin kirkossa. (Saunadaki kimse kendini kilisede gibi hisseder.). Bunun gibi başka özdeyişler de mevcuttur; Eğer sauna, liquor (hafif Fin birası) veya çam reçinesi işe yaramazsa, o hastalık sizi öldürebilir. Her türlü ağrının, acının, moralsizliğin, sıkıntının ihtiyacı olan şey saunadır, o yardımcı olmazsa hiçbir şey olmaz.
19.yylda Avrupalı gezginler Fin kültürü olan saunayla oldukça ilgilenmişler ve yazılarında çokça bahsetmişlerdir. İlgiyi çeken saunanın kendisi değil, sosyal yaşama olan katkısıdır. Fransız yazar Paul B. Du Chaillu The Land of the Midnight Sun? isimli kitabında saunayla ilgili geniş bilgilerden sonra şundan bahseder; Banyo evi, binanın dışında kendi başına bir kulübedir, ateşe karşı bir güvenlik tedbiri olarak. Her Cumartesi akşamı Kuzey ülkelerindeki her birey aynı eylemi geleneksel olarak paylaşır; banyo. Yanlarında kaldığım ailenin komşusu bir akşam şöyle seslendi; Palulu, bugün bizimle banyo yapın. Palulu da; Tamam, olur, dedi. Bahsettiğim aile oldukça geniş bir aileydi ve birlikte banyo yaptık. Burada saunasız bir sosyal yaşam düşünülmüyor.
19.yy ortalarında tüm Avrupa’yı etkisi altına alan sosyalizm, saunayı Finlandiya?nın milli sembolü haline getirmiÅŸtir. Hızla yaygınlaÅŸan sauna kültürüne 19.yy sonlarında Sanayi Devrimi yardımcı olmuÅŸtur. Metal dış yüzeyli sauna sobaları, sauna sayısının artışına cevap vermiÅŸ, saunanın her yerde yapılabilmesine olanak tanımıştır. Halka açık çok kiÅŸilik saunalar yüksek kapasiteli sobalar sayesinde hızla çoÄŸalmıştır.
1930′larda ilk elektrikli sobanın yapılmasıyla sauna üretimi 3.evresine girmiÅŸtir. Birinci ve Ä°kinci Dünya savaÅŸlarıyla, sauna, dünyanın her yerinde tanınma fırsatı bulmuÅŸtur. Bunun en önemli sebebi tabii ki Fin askerlerin morallerini düzeltmek ve kendilerini evlerinde hissetmelerini saÄŸlamak amacıyla ordunun cephelerde yaptığı savusaunalardır (büyük saunalar).
20.yylda Finliler sauna ve sauna sobası ticareti yapmaya baÅŸlamışlardır. Günümüzde Finlandiya’da 300 den fazla sauna sobası firması yılda 10.000 nin üzerinde soba üretmektedir. Finlandiya?nın soba satmadığı sadece birkaç ülke vardır, komÅŸuları Rusya bunlardan biridir.
Finlandiya Ä°statistik Enstitüsüne göre; 5,2 milyon nüfuslu Finlandiya’da 1,212 milyon sauna evlerde ve 800.000 sauna da iÅŸyerleri ve kurumsal alanlarda bulunmaktadır (2002 verileri). KiÅŸi başına 0,42 sauna düşmektedir ki bu oran Finlandiya daki taşıt sayısı/nüfus oranına çok yakındır.
Sauna Kültürü
Finlandiya’yı ziyarete giden bir yabancı ÅŸu durum karşısında ne yapar;
Üstünüzdeki her şeyi çıkarmaya ve 100ºC sıcaklığında bir odaya davetlisiniz. Diğerleriyle birlikte oturup terliyorsunuz. Bir ara dışarı çıkıp (hala çıplaksınız) buz tutmuş gölde açılmış bir deliğe atlıyorsunuz ve kendinizi tazeliyorsunuz.
Cesur olun ve Evet deyin. Aksi takdirde önemli bir rahatlama fırsatını kaçırmış olursunuz. Mikko Norros, Financial Times
Finler için sauna, rutin temizlenme işinin daha ötesindedir. Ruhsal bir boyutu da vardır. Binlerce yıldır korudukları bu kültür, saunayı milli bir simge haline getirmiştir.